Warzywa w ogrodzie. Jak założyć własny ogródek warzywny?
Własny warzywnik jest źródłem zdrowych i smacznych plonów. Przydomowy ogródek warzywny to marzenie wielu działkowców – wymaga jedynie podstawowej wiedzy i systematyczności. Rozpoczynając przygodę z uprawą warzyw, warto zaplanować każdy krok: od wyboru miejsca, przez przygotowanie gleby, aż po regularną pielęgnację. Dzięki temu nawet początkujący ogrodnik może cieszyć się smakiem własnych warzyw i owoców.
Planowanie i lokalizacja ogródka warzywnego
Warto wykorzystać słoneczne, osłonięte stanowisko – najlepsza jest wystawa południowa z żyzną glebą o pH ok. 6-7. Miejsce powinno być łatwo dostępne, np. blisko domu lub źródła wody, oraz osłonięte od wiatru. Zanim zaczniesz uprawę, teren należy dokładnie przekopać i spulchnić – możesz użyć szpadla lub glebogryzarki. Podłoże warto wzbogacić nawozem organicznym – przekompostowanym obornikiem lub kompostem. Już rok przed założeniem warzywnika można zastosować nawóz zielony, który podnosi żyzność gleby.
W przydomowym ogrodzie wybierz stanowisko nasłonecznione i zaciszne. Upewnij się, że blisko jest woda do podlewania.
Usuń chwasty i kamienie, następnie przekop glebę za pomocą szpadla. Zaznacz zarysy zagonów i ścieżek (najlepiej minimum 30 cm szerokości). Zorganizuj niższe i wyższe rabaty – niższe warzywa (sałata, rzodkiewka) z przodu, wysokie (pomidor, fasola) z tyłu.
Wybór warzyw do uprawy
Na początek warto uprawiać łatwe i popularne gatunki. Dla początkujących polecane są m.in.:
- pomidory,
- ogórki,
- sałata,
- rzodkiewki,
- dynie,
- fasola.
W małych ogrodach warzywnych dobrze sprawdzą się też buraki, ziemniaki, marchew i papryka. Do uprawy w pojemnikach wybierz np.:
- czosnek,
- cebulę dymkę,
- koper,
- pomidory koktajlowe,
- seler naciowy,
- pietruszkę naciową.
Warzywa ciepłolubne (pomidor, papryka, dynia, cukinia) zaplanuj dopiero po ustaniu przymrozków. Z kolei takie jak marchew, seler czy pietruszka możesz wysiewać prosto do gruntu wczesną wiosną. Warzywa wieloletnie, np. szczaw, szparagi, chrzan i rabarbar sadzi się raz na kilka lat, a potem zbiera plony przez kolejne sezony.
Wysiew i sadzenie warzyw w ogrodzie
Większość nasion warzyw wysiewa się wiosną – od przełomu marca/kwietnia do połowy maja. W marcu można siać sałatę, kalafior czy szpinak, w kwietniu – marchew, pietruszkę, seler, a w maju – ciepłolubne rozsady. Warzywa ciepłolubne sadzi się dopiero po ustaniu przymrozków, najczęściej w drugiej połowie maja.
Nasiona namaczaj przed wysianiem i zachowuj odstępy między rzędami oraz roślinami, aby mogły się swobodnie rozwijać. Niektóre warzywa (np. marchew, pietruszka, rzodkiewka) wysiewa się bezpośrednio do gruntu, gdy gleba jest już wilgotna i nieco ciepła. Inne najlepiej wysiać wcześniej pod osłonami i dopiero potem wysadzić rozsady na miejsce, m.in. pomidor, papryka.
Gleba i nawożenie – przygotuj ziemię pod obfity plon
Gleba powinna być żyzna i przepuszczalna. Już przy zakładaniu grządek dodaj do niej kompost lub obornik, aby poprawić jej strukturę i zawartość składników odżywczych. Nawożenie na wiosnę uzupełnia azot. Azot sprzyja szybkiemu wzrostowi liści. Dodatkowo można zastosować nawozy fosforowe i potasowe oraz, w razie potrzeby, dolistnie żelazo i magnez.
Nawozy organiczne utrzymują żyzność gleby i jej mikroflorę. Jeśli brak Ci obornika lub kompostu, użyj nawozów zielonych – wysiew roślin okrywowych (np. łubinu, facelii) wzbogaci glebę w azot.
Podlewanie i pielęgnacja roślin
Podstawą pielęgnacji jest systematyczne nawadnianie – optymalnie co 2-3 dni, a w upały codziennie. W szczególności rośliny ciepłolubne oraz o dużych liściach (kapustne, sałaty) potrzebują więcej wody. Niewielkie warzywa korzeniowe lepiej znoszą chwile suszy, ale i tak nie wolno dopuścić do obumierania wschodów. Warzywa w skrzyniach lub donicach wymagają nawet podwójnego podlewania dziennie, bo szybciej wysychają.
Oprócz wody konieczna jest ochrona roślin. Regularnie usuwaj chwasty, ponieważ konkurują one z warzywami o składniki i światło. Zapobiegaj też chorobom i szkodnikom: w miarę możliwości stosuj naturalne metody, np. sadź obok warzyw rośliny odstraszające insekty (aksamitki, lawendę, nasturcję). Unikaj intensywnego zraszania liści, które może wywołać choroby grzybowe.
Współrzędna uprawa i płodozmian
Ważna jest współrzędna uprawa – czyli odpowiednie sąsiedztwo roślin. Nie sadź obok siebie warzyw z tej samej rodziny (np. buraka obok marchwi, dyni obok cukinii). Warzywa mogą na siebie wpływać allelopatycznie, to znaczy, że wydzielają do otoczenia substancje chemiczne (np. przez korzenie, liście, resztki roślinne), które hamują lub stymulują wzrost innych roślin rosnących w pobliżu. Z tego względu np. marchew warto sadzić przy cebuli, koperku, groszku lub fasoli, a pomidor przy selerze i bazylii.
Pamiętaj też o zasadach płodozmianu: co roku zmieniaj miejsce uprawy tej samej grupy warzyw, np. marchew sadź później tam, gdzie wcześniej był seler. Dzięki temu rośliny lepiej wykorzystują składniki z gleby i zmniejszysz ryzyko chorób.
Plony z własnego warzywnika
Założenie własnego ogródka warzywnego to satysfakcjonujące przedsięwzięcie. Zacznij od wyboru odpowiednich warzyw i warunków, a następnie systematycznie podlewaj i nawoź rośliny.
Podlewaj warzywa regularnie, zwłaszcza podczas upalnego lata, i chowaj się przed zaniedbaniem. Zadbaj także o bezpieczeństwo roślin – wykorzystaj rośliny towarzyszące oraz zioła, które w naturalny sposób odstraszają szkodniki. Plon z własnego ogrodu będzie zdrowy i pachnący, a smak – o wiele lepszy niż ze sklepu.